Anahtarı, kasayı ya da çocuğunuzu kime bırakıyorsunuz
Bir işletme sahibi için çalışan seçmek, her sezon yeniden verilen bir karardır. Otelde resepsiyona, restoranda kasaya, mağazada depoya, evde çocuğunuzun yanına koyduğunuz kişi; işinizin ve ailenizin en hassas noktasına dokunur. Özgeçmiş güzel, görüşme iyi geçmiş, referans telefonları cevap vermiş. Yine de içinizde bir soru kalır: anlatılanlar gerçek mi?
Ya da sorun işe alımdan sonra başlamıştır. Kasada açıklanamayan eksikler, sık alınan raporlar, mesai sırasında uzun süre ortadan kaybolan bir çalışan, rakip işletmeye geçen müşteriler… Doğrudan sormak ilişkiyi bozar; sormamak ise şüpheyi büyütür.
Çalışan güvenilirlik araştırması bu iki anı da kapsayan bir dedektif çalışmasıdır. Kimse peşinen suçlanmaz; kararınız tahmin yerine gözleme dayanır.
Antalya'da sezonla değişen kadrolar
Antalya'da pek çok işletmenin kadrosu yılda bir kez baştan kurulur. Serik'teki Belek golf, spor ve kongre turizmiyle anılır; Kemer'in ve Side'nin bulunduğu Manavgat'ın ekonomisi de büyük ölçüde turizme dayanır. Sezon açılırken işletmeler kısa sürede çok sayıda çalışan almak zorunda kalır ve her adayı yakından tanımaya vakit kalmaz.
Bu çalışanların bir kısmı başka illerden gelir. Serik'te tarım işgücünün bir kısmının çevre il ve ilçelerden geldiği bilinir; Gündoğmuş gibi iç kesim ilçelerinden de genç işgücü sahildeki turizme yönelir. Kıyı ilçelerinde turizmin yanında ayrı bir tarım takvimi de işler: Kumluca'da seracılık ilçenin başlıca geçim kaynağıdır, Finike'de örtü altı sebze ve narenciye öne çıkar, Gazipaşa'da seralarda güz ve bahar olmak üzere yılda iki sezon üretim yapılır. Sera ve bahçe işletmeleri de, otel kadar, emanet edilecek kişiyi tanımak ister.
Sezonluk personel konusunu işveren gözüyle sezonluk personelde güvenilirlik yazısında ayrıca ele aldık.
İşe almadan önce
İşe alım öncesi kontrol, adayın kendini anlatırken söylediklerinin tutarlı olup olmadığına bakar:
- Önceki iş yerleri: Özgeçmişte geçen işletmeler gerçekten var mı, söylenen tarihlerde faaliyetteler miydi? Herkese açık kaynaklarda izleri aranır.
- Söylenen adres: Aday, belirttiği semtte oturuyor mu? Özellikle lojman verilmeyecek ve servisle taşınacak personelde bu bilgi önemlidir.
- Kendi paylaşımları: Adayın açık profillerinde, anlattığı iş geçmişiyle çelişen bir fotoğraf ya da yazı var mı?
Bu kontrol kısa ve hedeflidir. Adı geçen eski işverenler aranıp sorgulanmaz. Sicil kaydı ya da diploma gibi bir belge gerekiyorsa onu adaydan istemek işverenin elindedir.
Çalışırken doğan şüpheler
Raporlu günler
Sık rapor alan bir çalışanın o günlerde gerçekten evde olup olmadığı, ya da sezonun en yoğun haftasında başka bir işletmede çalışıp çalışmadığı açık alanda gözlenebilir. Gözlem, çalışanın evinin ve olası ikinci iş yerinin dışından yapılır; görülen her şey tarih ve saatle kayda geçer.
Mesai içinde kayıp saatler
Şoför, satış temsilcisi ya da saha çalışanı gibi işletme dışında çalışan personelde, mesai saatinin nasıl geçtiği önemli bir sorudur. Teslimat ya da ziyaret programına uyulup uyulmadığı, uzun molaların nerede verildiği sokaktan izlenebilir. Döşemealtı sınırındaki Antalya Organize Sanayi Bölgesi'ne ya da Kepez'deki Yeşil Antalya Sanayi Sitesi'ne mal götüren bir şoförün gün içindeki durakları, programda yazan adreslerle yan yana konabilir.
Müşteri ve bilgi taşınması
Bir çalışanın rakip bir işletmeyle görüştüğünden ya da müşteri portföyünü yanına alarak ayrılmaya hazırlandığından şüpheleniyorsanız, mesai dışında o işletmeye ya da onun yöneticileriyle buluşmaya gidip gitmediği gözlenebilir. Konu ticari ilişkiye uzandığında, gerekirse ortak ve firma doğrulama çalışmasıyla birlikte planlanır.
Evinizde çalışan biri
Ev içi çalışanlar ayrı bir hassasiyet taşır: çocuk bakıcısı, yaşlı bakımı için gelen kişi, ev yardımcısı, aile şoförü. Bu kişilere evinizin anahtarını, çocuğunuzu ya da annenizi emanet edersiniz. Şüphe çoğu zaman küçük bir ayrıntıyla başlar; çocuğun anlattığı bir olay, komşunun bir sözü, eksik bir eşya.
Açık alanda gözlenebilecek konular sınırlı ama değerlidir. Bakıcının çocukla parkta, sahilde ya da alışveriş merkezinde nasıl vakit geçirdiği, çocuğu başka birine bırakıp bırakmadığı, yaşlı yakınınızı dışarı çıkardığını söylediği saatlerde gerçekten çıkarıp çıkarmadığı görülebilir. Evin içi gözlem alanımız değildir; çocukların fotoğrafları yalnız gerektiği kadar ve yüzleri öne çıkarılmadan rapora girer.
İşletmenizde kimse duymadan
Bir çalışan hakkında araştırma yaptırdığınızın duyulması ekipteki güveni sarsar; şüphe yersiz çıkarsa geriye bir de kırgınlık kalır. Gizliliği bu yüzden işletme ölçeğinde düşünürüz. Ön görüşmeyi yalnız siz ya da belirlediğiniz tek bir yöneticiyle yaparız. Ara bilgiler, işletmenin ortak e-postasına ya da resepsiyon telefonuna değil, yalnız o kişiye gider. Dedektif ekibi sahada çalışırken işletmenize uğramaz, müşteri gibi davranarak içeri girmez. Çalışanın ya da ailesinin dikkatini çekecek bir yakınlık oluşursa o gün geri çekiliriz.
Temsili örnek: Konyaaltı'nda bir restoran işletmecisi, akşam vardiyasında çalışan bir garsonun sık sık rapor aldığını ve bu günlerde sahildeki başka bir işletmede görüldüğünün söylendiğini anlatıyor. Plan, yalnız rapor alınan iki akşama kurulur: ekip çalışanın evinin dışından başlar, gittiği işletmenin kapısında giriş saatini ve iş kıyafetini fotoğraflar. Rapor iki akşamın kaydını içerir; ne yapılacağına işletmeci karar verir.
Ölçümüz: iş ilişkisi ve açık alan
Bu araştırmanın sınırı iki kelimeyle özetlenebilir: iş ve açık alan. Çalışanın iş dışındaki yaşamını, kiminle görüştüğünü, ne inandığını, nereli olduğunu konu edinmeyiz; yalnız iş ilişkisini doğrudan ilgilendiren soruya bakarız. Gözlem sokakta, otoparkta, servis noktasında yapılır; işletme içlerinde ve otel, havalimanı gibi güvenlik alanlarında gözlem yapılmaz. Uyruk, köken ya da memleket üzerinden varsayım kurulmaz; raporda böyle bir yorum yer almaz.
Ne teslim alırsınız, bedel nasıl oluşur
Çalışmanın sonunda size tarih ve saat sırasına göre düzenlenmiş gözlem notları, notlarla eşleştirilmiş fotoğraflar ve sade bir rapor teslim edilir. İşe alım öncesi kontrolde rapor, adayın anlattıklarının hangilerinin doğrulandığını ve hangilerinin doğrulanamadığını madde madde gösterir. Çalışma sürerken önemli bir gelişme olursa, kararlaştırdığımız kişiye ve kanaldan kısa ara bilgi verilir.
Bedeli araştırılacak kişi sayısı, çalışmanın türü, gün ve saat, işletmenin ve çalışanın yaşadığı ilçeler arasındaki mesafe ile sezon belirler. Sezon açılışında birden fazla aday için yapılacak kontroller tek bir planda toplanabilir. Plan ve toplam bedel sahaya çıkmadan yazılı olarak bildirilir; kalemlerin ayrıntısı ücretler yazısında.
Sorunuzu tek cümleye indirin
Ön görüşmeden önce merak ettiğiniz şeyi tek bir cümleyle yazmayı deneyin: "Aday, özgeçmişinde yazan otelde gerçekten çalıştı mı?" ya da "Bakıcı, çocuğu parka götürdüğü saatlerde nerede?" O cümleyi bir telefon görüşmesinde ya da WhatsApp mesajında bize iletin. Antalya Dedektif, cümleden hangi gözlemin kaç gün ve hangi saatlerde gerektiğini çıkarır. Sezon açılışına yetişmesi gereken birden çok aday varsa adlarını aynı mesaja ekleyin; kontrolleri tek takvimde sıralarız.
Çalışan doğrulama: ilçeler
Antalya'nın bütün ilçelerinde çalışıyoruz; ilçe sayfalarında o bölgeye özgü saha ayrıntıları var.
- Akseki
- Aksu
- Alanya
- Demre
- Döşemealtı
- Elmalı
- Finike
- Gazipaşa
- Gündoğmuş
- İbradı
- Kaş
- Kemer
- Kepez
- Konyaaltı
- Korkuteli
- Kumluca
- Manavgat
- Muratpaşa
- Serik
Sık sorulan sorular
Çalışan araştırıldığını öğrenir mi?
Öğrenmemesi için çalışırız. Çalışanla, iş arkadaşlarıyla ya da eski işverenleriyle bizim adımıza temas kurulmaz; gözlem açık alanda ve mesafeli yapılır. İşletmenizdeki diğer personelin de araştırmadan haberdar olmaması için ara bilgileri yalnız sizin belirlediğiniz kişiye iletiriz. Raporun kime teslim edileceği de baştan belirlenir; işletmede başka biri dosyaya erişmez.
İşe almadan önce ne kadar sürede sonuç alırım?
İşe alım öncesi kontrol genellikle açık kaynak taraması ve kısa bir saha doğrulamasından oluşur; uzun sürmez. Sezon açılışı gibi bir tarih baskınız varsa ön görüşmede söyleyin; takvimi o günden geriye sayarak hazırlarız. Kaç gün çalışılacağı planda baştan yer alır.
Otelin ya da restoranın içinde gözlem yapar mısınız?
Hayır. İşletme içleri, mutfaklar, personel alanları ve otel koridorları gözlem alanımız değildir; işletme sizin olsa bile. Gözlem giriş ve çıkış noktalarında, otoparkta, servis aracının kalktığı yerde ve sokakta yapılır. İçeride bir sorun varsa bunun için kendi kayıt ve denetim düzeninizi kullanmanızı öneririz.
Raporlu olduğu günlerde başka yerde çalışıp çalışmadığını öğrenebilir miyim?
Evet, açık alanda gözlenebildiği ölçüde. Çalışanın rapor aldığı günlerde başka bir işletmeye gidip gitmediği, orada çalışır görünüp görünmediği tarih ve saatle kayda geçer. Bu bilgiyle ne yapacağınıza siz karar verirsiniz; çalışanla yüzleşmek bizim işimiz değildir. Gözlem yalnız rapor alınan günlerle sınırlı tutulur.
Ücret nasıl belirlenir?
Kaç kişinin araştırılacağı, işe alım öncesi kontrol mü yoksa çalışırken yapılan gözlem mi olduğu, gün ve saat sayısı ile işletmenin bulunduğu ilçe bedeli belirler. Belek'teki bir tesis için yapılan çalışma ile Alanya'daki bir restoran için yapılan çalışmanın yol planı farklıdır. Toplam bedel, iş başlamadan size bildirilir.
Bakıcımın çocuğumla dışarıda nasıl vakit geçirdiğini görebilir miyim?
Evet. Bakıcının çocukla parkta, sahilde ya da çarşıda geçirdiği saatler açık alanda gözlenebilir: çocuğun yanında mı, telefonla mı meşgul, başka birine mi emanet ediyor. Evin içi gözlem alanımız değildir. Çocukların fotoğrafları yalnız gerektiği kadar ve yüzleri öne çıkarılmadan rapora girer.